Tronskiftet: Dette skjer no

Kong Harald døydde i dag klokka 6.35 på Rikshospitalet i Oslo . Etter dødsfallet vart det sett i gang eit nøye planlagt varslingsregime. Aller først vart den næraste familien og statsmaktene varsla om dødsfallet.

Samtidig som heile Noreg vart varsla om dødsfallet, vart kongeflagget på taket av Slottet fira på halv stong. Flagget på slottstaket er eit kommandoflagg, som symboliserer kven som styrer landet. Då gjekk det òg ut ei pressemelding til media, og kyrkjeklokker skal ringja landet over.

Når kongen døyr, blir kronprinsen automatisk ny konge, medan prinsesse Ingrid Alexandra blir tronfølgjar og får automatisk tittelen kronprinsesse.

Statsmaktene varsla først

Stortingspresident Masud Gharahkhani (Ap), statsminister Jonas Gahr Støre (Ap), og høgsterettsjustitiarius Toril Marie Øie skal etter planen vera dei som først vart orienterte om dødsfallet utanfor kongehuset.

Så tilseier tradisjonen at statsministeren kallar inn regjeringa til eit ekstraordinært statsråd.

I dette møtet vil den nye kongen i landet informere regjeringa om sin fars bortgang, og dessutan kva kongenamn og valspråk han vil velje.

Det er ikkje automatikk i at kongen vel namnet kong Haakon VIII, han kan òg ta andre namn. Inntil han har kunngjort kva det blir, vil han bli omtalt som Hans Majestet Kongen i det offentlege.

Når det gjeld valspråk, vel kongen sjølv kva han vil ha. Kong Harald V valde i si tid same valspråk som far og bestefar: «Alt for Noreg».

Så snart det ekstraordinære statsrådet er ferdig, går kommandoflagget til topps på slottstaket. Samtidig blir det flagga på halv stong på slottsbalkongen, for å signalisera at den førre kongen er død.

Den sitjande kongen vil òg bestemme kva titlar resten av kongefamilien skal ha, som til dømes mor hans og ektefellen hans. Det kan òg bli gjort endringar i namn. Titlane vil normalt kunngjerast etter det ekstraordinære statsrådet, men kan òg koma på eit seinare tidspunkt.

Kondolansar frå folket

Kongen vil òg halda ein tale til folket. Slottet vil kunngjera når han finn stad, og han vil bli overført i alle medium.

Over heile landet blir det no flagga på halv stong, og i alle kommunar og domkyrkjer vil det bli lagt ut kondolanseprotokollar. Der kan folk skriva ei siste helsing og på den måten ta farvel med kong Harald. Ansvaret for dette ligg til kvar enkelt kommune og domkyrkje.

Det vil vere opna kyrkjer over heile landet heilt fram til gravferdsdagen.

Det vil òg bli lagt ut ein digital kondolanseprotokoll på nettsida til kongehuset, der alle kan leggja inn ei siste helsing til kong Harald.

Eidsavlegging

Grunnlova slår fast at den nye kongen så snart som mogleg må dra til Stortinget for å avleggja eiden sin for Stortinget.

Eiden er nedskriven i lova og lyd som følgjer: «Jeg lover og sverger å ville regjere kongeriket Norge i overensstemmelse med dets konstitusjon og lover, så sant hjelpe meg Gud den allmektige og allvitende!»

Dei neste dagane vil båra til kong Harald bli plassert i Den raude salong på Slottet. Riksregalia vil sendast til Oslo for å følgje båra.

Etter nokre dagar blir båra og riksregalia overførte til Slottskapellet, der det blir opna for at publikum kan defilera forbi.

Kadettar frå Forsvarets tre krigsskular, Krigsskolen for Hæren i Oslo, Sjøkrigsskolen i Bergen og Luftkrigsskolen i Trondheim, står æresvakt rundt båra i Slottskapellet.

Sørgjegudstenester

Sørgjegudstenester for avdøde kong Harald vil bli haldne anten førstkommande søndag eller førstkommande onsdag. Dei vil bli haldne klokka 11 i alle domkyrkjene i landet utanom Nidarosdomen i Trondheim, som skal ha sørgjegudsteneste klokka 17. Denne og sørgjegudstenesta klokka 11 i Oslo domkyrkje vil overførast i media.

Det kongelege hoffet har saman med regjeringa ansvaret for gravferda. I praksis har Utanriksdepartementet (UD) mykje av ansvaret for å leggja til rette for denne, inkludert tilrettelegging for pressa dei neste dagane.

Det er venta mykje tilreisande presse til hovudstaden i samband med gravferda. Eit stort logistikkapparat leidd av UD blir dessutan no sett i sving for å leggja til rette både for utanlandsk presse og alle tilreisande gjester til gravferda.

Gravferd: Seremoniar og prosesjon

På sjølve dagen startar gravferda etter planen med ei privat stund i Slottskapellet for dei aller næraste.

Så opnar hovudporten på Slottet, og det blir sørgjesalutt på 21 skot frå Akershus slott.

Kongens båre blir så frakta i ein stor prosesjon frå Slottet til Oslo domkyrkje. I prosesjonen deltek familie, representantar frå det offentlege Noreg og ei rekke gjestar frå inn- og utland. Langs ruta vil soldatar frå alle forsvarsgreiner stå oppstilt. I domkyrkja blir det gravferdsgudsteneste.

Etter seremonien i domkyrkja blir det ein ny, mykje mindre prosesjon som følgjer båra til Akershus slottskyrkje. Her blir det ein privat seremoni. Denne er i utgangspunktet for familien, europeiske kongelege og nokre få representantar frå det offisielle Noreg.

Gravlagt

Krypta under Akershus slottskyrkje er den siste kvilestaden til kongen. Etter seremonien i Slottskyrkja der kong Harald blir gravlagd, blir det skote dobbel kongesalutt frå Akershus slott. Alle flagg som har vore på halv stong over heile landet, skal heisast til topps.

Kongeskipet Norge gir fløytesignalet «pip over», som til vanleg tyder at kongen har forlate skipet. No blir det gitt for å markera at den gamle kongen vår har forlate oss.

Kongen skal gravleggjast i ein sarkofag i krypta på Akershus slott, slik tradisjonen er. Her ligg kong Haakon og dronning Maud i ein dobbeltsarkofag og kong Olav og kronprinsesse Märtha i ein annan.

Etter gravferda køyrer ein kortesje med kongefamilien og dei andre gjestane tilbake til Slottet. Kortesjen følgjer same rute som prosesjonane har følgt. Langs rutene står enno soldatane frå Forsvaret oppstilt. Når alle i følgja til kongen er innanfor Slottets port, byrjar forsvaret å marsjere tilbake til festningsplassen på Akershus.

Den nye kongen og familien hans vil no komme ut for å helse til folket frå Slottsbalkongen, der flagga er heisa til topps. Det vil bli orientert nærare om tidspunktet for dette.

Det blir deretter ei mottaking for delar av det offisielle Noreg og utanlandske besøkjande, familie og andre gjester som har komme til gravferda.

Signing og signingsferd

Tidlegare fastslo Grunnlova at den nye kongen måtte kronast og salvast i Nidarosdomen, men dette kravet vart fjerna i 1908.

Både kong Olav og Kong Harald vart signa i Nidarosdomen og fekk Guds velsigning over kongsgjerninga si nokre månadar etter at dei tok over. Dei vart ikkje krona.

Etter signinga følgjer vanlegvis ei signingsferd, som er ei lengre reise rundt om i landet for å markere tronskiftet.

Skikken med å dra på ei rundreise i landet i samband med signinga går tilbake til kongane i mellomalderen, som lét seg hylla på dei ulike tinga rundt om i landet.